Szkoła w Brzezinach-Berdechowie
dodano: 04-02-2011
W roku 1852 staraniem księdza Wojciecha Zagórowskiego, za zezwoleniem cyrkułu i Kurii Tarnowskiej, zorganizowano w Brzezinach szkołę zwaną trivialis (szkoła początkowa, próbna). W nauczaniu stosowano, zgodnie z rozporządzeniem Prezydium Rządu Krajowego z roku 1848, język polski. Dla potrzeb szkoły trywialnej na gruncie kościelnym zbudowano w 1853 roku mały drewniany obiekt kryty gontem, w którym mieściły się: jedna duża sala szkolna, wąski korytarz i dwuizbowe mieszkanie dla nauczy¬ciela. W końcu XIX wieku, w okresie pracy w szkole Tomasza Śliwy, zaszła potrzeba powiększenia lokalu szkolne¬go. W miejscu oddalonym około 200 metrów od dotychczasowej szkoły stała drewniana karczma żydowska, którą po wykupieniu przez księdza Józefa Radoniewicza w 1891 rozebrano, a na jej miejscu zbudowano budy¬nek murowany kryty dachówką. Atmosferę patriotyczną wśród uczniów i rodziców krzewił kolejny proboszcz ks. Stanisław Golonka (1897-1915) organizując zbiórkę ochotników i pieniędzy na potrzeby Legionów. Kiedy zmarł w niewyjaśnionych okolicznościach (podejrzenie o mord padło na Moskali), do parafii latem 1915 roku trafił ks. Antoni Dunajewski, kapłan, żołnierz i kapelan polskich oddziałów w armii austriackiej. W staraniu o szkołę użyczył wikarówki na potrzeby szkoły, której rozbudowę przerwała wojna. Po zakończeniu wojny w przysiółku Berdechów (część wsi i parafii Brzeziny) ks. Antoni Dunajecki zainicjował założenie szkoły/ochronki dla dzieci młodszych. Szkoła w Berdechowie powstała w prywatnym domu, w tradycji lokalnej nazywanym „pod lipką” (około 1 km za obecnym obiektem szkolnym). Obiekt dawnej ochronki/szkoły nie istnieje, a miejsce to upamiętnia krzyż z pamiątkową tabliczką. Ks. Antoni Dunajecki sprowadził do berdechowskiej nowej placówki w początku lat 20-tych XX w. dwie nauczycielki: s. Kazimierę Pohoryło i s. Zofię Plis. Jednakże s. Pohoryło zapamiętana została w Brzezinach pod nazwiskiem Pogorzelska. Jest to naturalne, uznane w literaturze przetłumaczenie ukraińsko brzmiącego nazwiska Pohoryło, pochodzącego od określenia człowieka dotkniętego pożogą ognia, na polsko brzmiące Pogorzelska. Nauczycielka Pogorzelska zdaniem świadków, dawnych jej uczniów, pracowała w Berdechowie do wybuchu wojny w 1939 r. oraz w okresie okupacji, także w szkole w centrum Brzezin. Informacje o losach drugiej nauczycielki s. Plis nie zachowały w dostępnych źródłach. Z inicjatywy miejscowego gospodarza Franciszka Święcha (na jego prywatnym gruncie), począwszy od 1927 roku rozpoczęto w Berdechowie budowę obiektu przeznaczonego pierwotnie na „Ochronkę” Sióstr, w której zlokalizowano szkołę czteroklasową. Od roku 1931 szkoła w Berdechowie stała się jakby filią brzezińskiej szkoły, tzw. szkołą eksponowaną. W następnym roku szkolnictwo w Rzeczypospolitej poddane zostało reformie na mocy ustawy z marca 1932 roku, zwanej jędrzejewiczowską. Jej założenia przetrwały do roku 1939, chociaż nie bez oporów ze strony duchowieństwa i wiernych zrzeszonych w organizacjach katolickich. Poszło o to, czy należy kontynuować religię w szkole i czy utrzymać sakralność małżeństwa w prawodawstwie państwowym. W tym czasie szkoły obdarzono nazwą Państwowa Szkoła Powszechna w …, z jednoznacznym wskazaniem za rozłącznością z dotychczasowym nurtem szkół przyparafialnych. To może być okolicznością tłumaczącą fakt zaprzestania opieki nad placówką ze strony Sióstr (Michalitek), chociaż nie zamyka okresu ich pracy w Berdechowie i Brzezinach. Inicjator szkoły/ochronki w Berdechowie ks. Antoni Dunajecki w 1929 roku został mianowany proboszczem i dziekanem w Kolbuszowej, piastował godność kanonika honorowego kapituły katedralnej, kierował budową obecnego kościoła parafialnego w Kolbuszowej, gdzie zmarł w 1945 r. Na jego mogile w Kolbuszowej stoi kamienny kolumnowy nagrobek nieopodal kaplicy cmentarnej Tyszkiewiczów.
R E K L A M A
Aktualności
Najnowsze wideo
Najnowsze zdjęcia
1126467 odsłon portalu


















